Sistem odası sıcaklığı sorulduğunda Türkçe kaynaklarda 16–24 °C, 20–24 °C, 18–27 °C gibi birbirini tutmayan aralıklar görürsünüz. Hepsinin bir dayanağı var, ama hepsi aynı şeyi ölçmüyor. Bu rehberde güncel referansı, bu referansın hangi noktada ölçülmesi gerektiğini ve pratikte alarm eşiklerini nasıl kuracağınızı anlatıyoruz.
Kısa cevap: 18–27 °C, sunucunun hava girişinde
Veri merkezleri ve sistem odaları için kabul gören referans, ASHRAE’nin TC 9.9 teknik komitesinin yayımladığı Thermal Guidelines for Data Processing Environments kılavuzudur. Güncel sürüm 2021 tarihli 5. baskıdır.
Bu baskıya göre hava soğutmalı BT ekipmanı için önerilen (recommended) aralık:
- Sıcaklık: 18–27 °C (kuru termometre)
- Nem: −9 °C çiy noktası ile 15 °C çiy noktası arası, bağıl nem en fazla %70
- Kirli ortam şartı: Gümüş ve bakır korozyon testleri belirlenen sınırları aşıyorsa, yani ortamda aşındırıcı gazlar varsa, bağıl nem %50 veya altında tutulmalı
Bu aralık A1’den A4’e kadar bütün sınıflar için aynıdır. Kritik ayrıntı şudur: değerler sunucunun önünden çektiği havaya aittir. Oda duvarındaki termostatın ya da klimanın dönüş havasının değeri değildir.
Önerilen ve izin verilen aralık arasındaki fark
ASHRAE iki ayrı zarf tanımlar ve bunlar sık karıştırılır.
Önerilen aralık, tesisin tasarlanıp işletilmesi gereken hedeftir. Uzun vadeli güvenilirlik ile enerji verimliliği arasındaki dengeyi temsil eder.
İzin verilen (allowable) aralık ise üreticilerin, cihazın bu koşullarda çalıştığını doğrulamak için test ettiği sınırdır. ASHRAE bunun bir güvenilirlik değil, işlevsellik ifadesi olduğunu açıkça belirtir. Yani cihaz 32 °C’de de çalışır, ama orada sürekli tutulması hedeflenmez.
| Sınıf | Tipik kullanım | İzin verilen sıcaklık | İzin verilen nem aralığı |
|---|---|---|---|
| Önerilen (A1–A4) | Tüm sınıflar için hedef | 18–27 °C | −9 °C ÇN … 15 °C ÇN, en fazla %70 BN |
| A1 | Sıkı kontrollü, kritik veri merkezi | 15–32 °C | −12 °C ÇN ve %8 BN … 17 °C ÇN ve %80 BN |
| A2 | Kısmen kontrollü BT alanı | 10–35 °C | −12 °C ÇN ve %8 BN … 21 °C ÇN ve %80 BN |
| A3 | Kısmen kontrollü BT alanı | 5–40 °C | −12 °C ÇN ve %8 BN … 24 °C ÇN ve %85 BN |
| A4 | Kısmen kontrollü BT alanı | 5–45 °C | −12 °C ÇN ve %8 BN … 24 °C ÇN ve %90 BN |
| H1 | Yüksek yoğunluklu sunucu bölgesi | Önerilen 18–22 °C, izin verilen 15–25 °C | A1 ile aynı nem sınırları |
ÇN: çiy noktası, BN: bağıl nem. Kaynak: ASHRAE TC 9.9, 2021, 5. baskı başvuru kartı.
Cihazınızın hangi sınıfa göre tasarlandığı üreticinin teknik belgesinde yazar. Kurumsal sunucu ve depolama ürünleri genellikle A1 ortamı için tasarlanır. Aynı odada birden fazla sınıf varsa en dar olanı esas alın.
Teyp yedekleme üniteleri ayrı bir durumdur. ASHRAE bunlar için daha kararlı bir ortam tarif eder: 15–32 °C, %20–80 bağıl nem, en fazla 22 °C çiy noktası ve saatte 5 °C’den az sıcaklık değişimi.
Türkçe kaynaklar neden farklı değerler veriyor?
Çelişkinin üç temel nedeni var.
1. Eski baskılar hâlâ dolaşımda
ASHRAE’nin 2004 tarihli önerisi sunucu girişinde 20–25 °C idi. 2008’de aralık 18–27 °C’ye genişletildi ve sonraki baskılarda bu önerilen aralık korundu. ENERGY STAR da bu değişimi, ölçümün sunucunun girişinde (ön yüzünde) yapılması şartıyla aktarır. 20–25 °C veya 20–24 °C gibi aralıklar bu eski yaklaşımın izini taşır.
2. Oda havası ile giriş havası karıştırılıyor
Sıcak ve soğuk havanın birbirine karıştığı eski tip odalarda “ortam sıcaklığı” anlamlı bir göstergeydi. Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı’nın 2020 tarihli raporu bunu açıkça söyler: hava soğutmalı ekipman yalnızca emdiği havayla soğur; dönüş havası ya da koridorun ortasındaki sıcaklığın ekipman soğutmasıyla ilişkisi zayıftır.
Duvardaki termometre 22 °C gösterirken rack’in üst kısmındaki bir sunucu 29 °C’lik hava emiyor olabilir. Bu nedenle 16–24 °C gibi daha düşük “oda” hedefleri, giriş havasını güvenceye almak için odanın tamamını fazladan soğutma refleksinden doğar.
3. Nem hâlâ yalnızca bağıl nemle konuşuluyor
Bağıl nem sıcaklıkla değişir. Aynı hava, rack girişinde %50, sunucunun arkasında %25 bağıl nem gösterebilir. ASHRAE bu yüzden nem sınırlarını çiy noktasıyla, yani havadaki mutlak nem miktarıyla tanımlar. “%40–60 bağıl nem” gibi eski kurallar bu ayrımı yapmaz.
Nem oranı: çiy noktası neden daha doğru ölçü?
Çoğu ısı/nem sensörü bağıl nem ölçer. Bu değeri ASHRAE aralığıyla karşılaştırmak için çiy noktasına çevirmeniz gerekir. Aşağıdaki tablo, önerilen çiy noktası sınırlarının farklı giriş sıcaklıklarında hangi bağıl neme denk geldiğini gösterir.
| Giriş sıcaklığı | −9 °C çiy noktası ≈ | 15 °C çiy noktası ≈ | Önerilen bağıl nem aralığı (yaklaşık) |
|---|---|---|---|
| 18 °C | %15 BN | %83 BN | %15 – %70 (üst sınırı %70 kuralı belirler) |
| 22 °C | %12 BN | %65 BN | %12 – %65 |
| 24 °C | %10 BN | %57 BN | %10 – %57 |
| 27 °C | %9 BN | %48 BN | %9 – %48 |
Değerler Magnus formülüyle hesaplanmış yaklaşık karşılıklardır; ölçüm yerine geçmez.
Tablodan çıkan pratik sonuç şu: soğuk bir girişte %70 bağıl nem sınırı, sıcak bir girişte ise 15 °C çiy noktası sınırı önce devreye girer. Giriş sıcaklığınız 24–27 °C civarındaysa %60 bağıl nem bile önerilen aralığın dışında kalabilir.
Berkeley raporu ayrıca şunu hatırlatır: odada nem kaynağı ya da nemi alan bir yüzey yoksa mutlak nem oda boyunca hemen hemen sabittir. Bu yüzden nemi her rack’te ölçmek şart değildir; bir veya iki temsili nokta yeterlidir. Bağıl nem ise her sıcaklık noktasında farklı görünecektir.
Nem çok düşerse ya da çok yükselirse ne olur?
Düşük nem ve statik elektrik
Kuru havada statik elektrik boşalması (ESD) riski artar. Ancak bu risk sanıldığı kadar büyük değildir. ASHRAE’nin atıf yaptığı araştırmaya göre, ESD zemini olmayan ve personelin ESD ayakkabısı giymediği bir ortamda 8 kV’luk boşalma oluşma olasılığı %25 bağıl nemde yaklaşık binde 2,7 iken %8 bağıl nemde binde 4,3’e çıkar.
Bu yüzden ASHRAE düşük nemde nemlendirmeyi değil şu önlemleri şart koşar:
- Hareketli mobilya ve ekipmanın iletken veya statik dağıtıcı malzemeden yapılıp topraklanması
- Donanıma dokunan herkesin bakım sırasında topraklı bileklik kullanması
- ESD zemini yoksa nemin biraz daha yüksek tutulmasının değerlendirilmesi
Yüksek nem, yoğuşma ve korozyon
Nem yükseldiğinde iki sorun ortaya çıkar. Birincisi yoğuşmadır: çiy noktasının altındaki bir yüzeyde, örneğin soğuk bir hava kanalında veya klima serpantininde su damlaları oluşur. İkincisi daha sinsidir: Berkeley raporuna göre kirli bir ortamda %60’ın üzerindeki bağıl nem, toz içindeki higroskopik tuzların nem çekmesine ve devre kartlarında kaçak akım veya kısa devreye yol açabilir.
Sistem odasındaki yüksek nem genellikle tek başına gelmez. Klima drenajının tıkanması, çatı veya tesisat sızıntısı ya da kapısı açık bırakılan bir oda nemi yükseltir. Bu yüzden nem izlemeyi su baskını izleme ile birlikte düşünmek mantıklıdır.
Sıcaklık nerede ve nasıl ölçülmeli?
Doğru değer yanlış yerde ölçüldüğünde işe yaramaz. ENERGY STAR, ASHRAE’nin ölçüm yöntemini şöyle aktarır: sunucu girişinde, rack’in üst, orta ve alt bölümlerinin merkezinde, cihazın ön yüzünden yaklaşık 5 cm uzakta.
Pratikte şu kurallar işinizi görür:
- Soğuk koridordan ölçün. Sensör, rack’in ön yüzünde, cihazların hava emdiği tarafta olmalı. Arka taraf sunucunun ısıttığı egzoz havasıdır.
- Üst seviyeyi atlamayın. Sıcak hava yükselir ve arkadan öne geri döner. Rack’in üst üçte birlik bölümü genellikle en sıcak giriş noktasıdır.
- Kapılı rack’lerde ön kapıya yakın takın. Berkeley raporu sensörlerin delikli ön kapıya veya kapıya olabildiğince yakın yerleştirilmesini önerir; böylece kapı açıldığında sensör de kapıyla hareket eder.
- Her rack’e ölçüm koymak şart değil. Küçük odalarda en uzak rack ve klima hava akışının en zayıf olduğu rack genellikle yeterli temsil sağlar.
- Klimanın kendi sensörüne güvenmeyin. Klima kendi dönüş havasını ölçer. Klima arızalandığında veya kompresör durduğunda ilk etkilenen yer rack girişidir.
Sıcak ve soğuk koridor düzeni yoksa, yani rack’ler rastgele yönlere bakıyorsa, bir rack’in egzozu diğerinin girişine gider. Bu durumda odanın ortalama sıcaklığı normal görünürken tek bir rack önerilen aralığın dışına çıkabilir. Sensör yerleşimini planlarken sistem odası ortam izleme sensörleri rehberimize de göz atabilirsiniz.
Pratikte hangi alarm eşiklerini kurmalı?
ASHRAE bir alarm eşiği tanımlamaz; yalnızca çalışma aralıkları verir. Eşik, bu aralıklardan ve sizin müdahale sürenizden türetilir. Aşağıdaki tablo, A1 sınıfı ekipman barındıran tipik bir sistem odası için örnek bir başlangıç noktasıdır; ekipmanınızın sınıfına ve odanızın davranışına göre ayarlanmalıdır.
| Ölçüm (rack girişi) | Örnek uyarı eşiği | Örnek kritik eşik | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Sıcaklık, üst | 27 °C | 30 °C | Önerilen üst sınır 27 °C; A1 izin verilen üst sınırı 32 °C’ye varmadan müdahale payı |
| Sıcaklık, alt | 18 °C | 15 °C | Önerilen alt sınır 18 °C; A1 izin verilen alt sınır 15 °C |
| Bağıl nem, üst | %60 | %70 | Önerilen üst sınır %70; sıcak girişte 15 °C çiy noktası daha erken aşılır |
| Bağıl nem, alt | %20 | %8 | Teyp ürünleri için alt sınır %20; A1 izin verilen alt sınır %8 |
Eşikleri belirlerken şu soruyu sorun: kritik alarm geldiğinde nöbetçi kişi odaya kaç dakikada ulaşır ve sıcaklık o sürede kaç derece daha artar? Uyarı ile kritik eşik arasındaki fark bu süreyi karşılamalıdır. Gecikme süresi, eğilim alarmı ve bildirim zinciri gibi ayrıntılar için server odası alarm eşikleri rehberine bakın.
Detecta ile nasıl yapılır?
Detecta’nın ısı/nem probu rack girişine takılır ve sıcaklık ile bağıl nemi sürekli ölçer. Her izleme noktası için ayrı eşik tanımlanır; eşikler müşteri panelinden sonradan güncellenebilir. Eşik aşıldığında tanımlı kişi listesine SMS ve e-posta gider, Kurumsal pakette telefon araması da eklenir. Panelde ölçüm geçmişi tarih damgasıyla tutulur; hangi saatte hangi rack’in ısındığını sonradan görebilirsiniz.
Aynı cihaza yükseltilmiş döşeme için su baskını halatı, klima drenajı için nokta sensör ve elektrik kesintisi izlemesi eklenebilir. Sistem odanıza kaç nokta gerektiğini ücretsiz keşifte birlikte belirliyoruz. Ayrıntılar için sistem odası izleme ve nem izleme sayfalarına göz atabilirsiniz.